Η Λατρεία στη Δωδώνη κατά την Προϊστορική Περίοδο

2017-01-11 11:32

Το ιερό του Δία στη Δωδώνη βρίσκεται στη βορειοδυτική Ελλάδα, 22 χλμ.  νότια των Ιωαννίνων. Είναι χτισμένο στο μέσο της στενής κοιλάδας της Τσαρακοβίστας, η οποία βρίσκεται στις ανατολικές πλαγιές του όρους Τομάρου. Πρόκειται για μια κατάφυτη περιοχή, ιδιαίτερα πλούσια σε πηγές.

Εικόνα 1: η θέση του ιερού της Δωδώνης

 

Η αρχή της λατρείας στην περιοχή ξεκινάει στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. Κατά τη διάρκεια της Μέσης και Ύστερης Εποχής του Χαλκού, στη Δωδώνη λατρευόταν μια χθόνια θεότητα. Πρόκειται για τη θεά των πηγών Ναία ή τη Γαία, που έφερε τα ονόματα Μεγάλη Θεά και Μητέρα Γη. Η λατρεία της επιβεβαιώνεται και από τις γραπτές πηγές. Ο Παυσανίας μας παραδίδει απόσπασμα ύμνου, στο οποίο διαβάζουμε: «Ο Δίας ήταν, ο Δίας είναι, ο Δίας θα είναι. Μεγάλε Δία. Η Γη δίνει καρπούς, γι’ αυτό να δοξάζετε τη Μητέρα Γη».

Εικόνα 2: χρυσό Μυκηναϊκό δακτυλίδι του 15ου αιώνα π.Χ., με παράσταση της Μεγάλης Θεάς ή Μητέρας Γης κάτω από δέντρο, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

 

Η λατρεία αυτής της προϊστορικής θεότητας λάμβανε χώρα στην ανατολική πλευρά του μετέπειτα ιερού των ιστορικών χρόνων. Πιθανότατα, ήταν μια μορφή υπαίθριας λατρείας, καθώς δεν έχουν βρεθεί αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, που να χρονολογούνται σ’ αυτή την περίοδο.

 

Εικόνα 3: το ανατολικό τμήμα του ιερού, όπου κατά την Εποχή του Χαλκού υπήρχε υπαίθριο ιερό.

 

Όσον αφορά τα ευρήματα, έχουν βρεθεί μικκύλα αγγεία, απιόσχημες «ψήφοι» και λίθινες αξίνες. Επίσης, έχει βρεθεί ένα σύνολο όπλων της Μέσης και Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που περιέχει μαχαιρίδια, πελέκεις και αιχμές δοράτων. Ανάμεσα τους ξεχωρίζουν ορισμένοι σταυρόσχημοι πελέκεις, που φέρουν εγχάρακτη και στικτή διακόσμηση, καθώς και ένας χάλκινος μονόστομος ευρωπαϊκού τύπου. 

Εικόνα 4: λίθινη αξίνα από το Ιερό της Δωδώνης

 

Το μικρό μέγεθος των όπλων και των αγγείων, σε συνδυασμό με την διακόσμηση που φέρουν κάποιοι από τους πελέκεις, αποτελούν ενδείξεις ότι ήταν αναθήματα. Πιο συγκεκριμένα, επειδή τέτοιου είδους όπλα τοποθετούνταν συνήθως σε τάφους, έχει διατυπωθεί η άποψη, ότι στα ιστορικά χρόνια είχαν αποκτήσει την αξία κειμηλίων που είχαν αποκτηθεί μέσω αποθησαυρισμού. Η ερμηνεία αυτή ενισχύεται λόγω της ανεύρεσης ενός χάλκινου διπλού πέλεκυ του 12ου αιώνα π.Χ. που φέρει δίστιχη επιγραφή του 4ου αιώνα π.Χ. 

Τα πρώτα αρχιτεκτονικά λείψανα χρονολογούνται στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και εντοπίζονται στην περιοχή του μετέπειτα Βουλευτηρίου. Πρόκειται για μια σειρά από πασσαλότρυπες, που αποτελούσαν τη θεμελίωση ενός ξύλινου οικοδομήματος. Επίσης, βρέθηκαν λείψανα ενός αψιδωτού κτηρίου, ένας ελλειψοειδής φούρνος (ιπνός) και μια ομάδα οχτώ βόθρων απορρίψεως. Στην περιοχή, βρέθηκε χρηστική κεραμική και μικρός αριθμός χάλκινων αντικειμένων. Η εύρεση αυτών των αρχιτεκτονικών λειψάνων οδήγησε στην υπόθεση ότι υπήρχε αγροτική εγκατάσταση σε αυτή την περιοχή. Ωστόσο, η ανεύρεση πολλών μυκηναϊκών οστράκων από υψίποδες κύλικες δείχνει μια παράδοση, που σχετιζόταν με τα συμπόσια και με τη συμβολική κατανάλωση υγρών. Επομένως, φαίνεται ότι στα τέλη της Εποχής του Χαλκού υπήρχε μια διαφορετική χρήση στα δύο τμήματα του ιερού.

 

Βιβλιογραφία

  • Ε. Βασιλείου, Ο Δίας και η Μαντική Βελανιδιά, στο: Δ. Παντερμαλής, Σ. Ελευθεράτου, Κ. Σουέρεφ (επιμ.), Δωδώνη: το μαντείο των ήχων: Μουσείο Ακρόπολης 20 Ιουνίου 2016 – 10 Ιανουαρίου 2017, Αθήνα, 2016, 40-50
  • Σ. Δάκαρης, Δωδώνη, Αθήνα, 1993
  • H. W. Parke, Τα Ελληνικά Μαντεία, Αθήνα, 1979
  • G. Gruben, Ιερά και Ναοί των Αρχαίων Ελλήνων, Αθήνα, 2000

Κατάλογος Εικόνων

  • Εικόνα 1:G. Gruben, Ιερά και Ναοί των Αρχαίων Ελλήνων, Αθήνα, 2000, εσωτερικό οπισθόφυλλου. 
  • Εικόνα 2: Σ. Δάκαρης, Δωδώνη, Αθήνα, 1993, 8.
  • Εικόνα 3:G. Gruben, Ιερά και Ναοί των Αρχαίων Ελλήνων, Αθήνα, 2000, 129.
  • Εικόνα 4: Ε. Βασιλείου, Ο Δίας και η Μαντική Βελανιδιά, στο: Δ. Παντερμαλής, Σ. Ελευθεράτου, Κ. Σουέρεφ (επιμ.), Δωδώνη: το μαντείο των ήχων: Μουσείο Ακρόπολης 20 Ιουνίου 2016 – 10 Ιανουαρίου 2017, Αθήνα, 2016, 41.

Γράφει ο Μαστροπαύλος Γιώργος, συντάκτης

 

 

Επαφή

arthro 13

13arthro@gmail.com

Αναζήτηση στο site

Αφιερώματα

Συνέντευξη - Αφιέρωμα

επιμέλεια αφιερώματος: Σταυρούλα - Αλεξία Χρυσαφίδη   Αφιέρωμα - συνέντευξη με τον π. Σπυρίδωνα Κωνσταντή, μεταπτυχιακό φοιτητή Κατεύθυνσης Χριστιανικής Λατρείας του Τμήματος...

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου: Ενατενίσεις σε ένα Θεομητορικό διαπολιτισμικό διαδίκτυο

του Δημητρίου Αλεξόπουλου Χαράς Ευαγγέλια, ελευθερίας μηνύματα!1 Ο Θεός απέστειλε τον άγγελο Γαβριήλ στη Ναζαρέτ της Γαλιλαίας και στην παρθένο Μαριάμ, τη μνηστή του Ιωσήφ. Απέστειλε τον Γαβριήλ...

Θρησκευτικές κοινότητες: Νομοκανονικές προσεγγίσεις ιστορικών και επίκαιρων ζητημάτων

  ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ – ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ Π.Μ.Σ. «ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ» Διευθύντρια: Καθηγήτρια Διοτίμα Λιαντίνη Πανεπιστημιούπολη-Άνω Ιλίσια 157 84, Αθήνα, Τηλ: 210-727-5847,...

9ος Διεθνής Διαγωνισμός Εικονικής Δίκης Ρωμαϊκού Δικαίου {Βιέννη 6-9 Απριλίου 2016}

Η νομική επιστήμη είναι ένα πυλώνας σύνδεσης με τον καθημερινό βίο του παρόντος και του παρελθόντος, αποτελώντας παράλληλα έρεισμα για συζητήσεις αναγόμενες στην πολιτική και την κοινωνική εξέλιξη...

Ο κόσμος δεν είναι δικός μας, είναι του Ομήρου

του Νικολάου Χαροκόπου Μερικές παρατηρήσεις με αφορμή την ομηρική πλάκα από την Ολυμπία  Πριν από μερικές εβδομάδες η επιστημονική κοινότητα εντός και εκτός Ελλάδας, καθώς και η κοινή γνώμη,...

Τα ιδιαίτερα αρχαία θέατρα του ελλαδικού χώρου: Β΄Μέρος

    Δεν πιστεύω να νομίζατε ότι τα ιδιαίτερα θέατρά μας ήταν μόνο αυτά! Έχουμε πολύ μελέτη ακόμα για όσα γνωρίζουμε και για όσα δεν «έχουν βγει στην επιφάνεια» μέχρι τώρα. Αξίζει...

Βουτιά στη μυθολογία «ΗΡΑΚΛΗΣ: Δραματολογικές προσεγγίσεις», Β' Μέρος

ΟΡΝΙΘΕΣ(ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ)   ΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ      Δύο γέροντες-Αθηναίοι, ο Πεισέταιρος και ο Ευελπίδης, απογοητευμένοι από την κατάσταση, που επικρατεί στην πόλη τους...

© 2020 ΑΡΘΡΟ 13 (All Rights Reserved)

Υλοποιήθηκε από Webnode