Η Ιστορία της Εκκλησίας της Κρήτης κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας (Μέρος Β')

2016-01-20 23:19

Τα προνόμια

Ποιο είναι το πρώτο αυτοκρατορικό βεράτιο που εκδόθηκε  αναφορικά με τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις της εκκλησίας της Κρήτης  προς την πολιτική εξουσία της εποχής, δε γνωρίζουμε ακόμα. Πληροφορούμαστε, μολαταύτα, μέσω μεταφρασμένων Τουρκικών εγγράφων εκδιδόμενων υπό της τουρκικής διοικήσεως και καταχωρημένων στα Ιεροδικεία Ρεθύμνου αφενός (έγγραφα χρονικής περιόδου 1719-1720) και Ηρακλείου αφετέρου (έγγραφα χρονικής περιόδου 1672-1765), σχετικά με το νομικό πλαίσιο της εποχής, κι επομένως για τις σχέσεις που διείπαν την Οθωμανική αυτοκρατορία και την εκκλησία της Κρήτης. Ειδικότερα, χάρη στις ως άνω Τουρκικές πηγές, καθίσταται γνωστή η αναγνώριση της εκκλησίας της Κρήτης από τους Οθωμανούς και τα προνόμια που παρέχονται σ’ αυτή και συγκεκριμένα στους μητροπολίτες και στους επισκόπους της.

Παράλληλα, αντλούμε και πληροφορίες  όσον αφορά  τη διαδικασία έκδοσης σουλτανικών βερατίων και φιρμανίων, για την οποία απαιτούνταν κατά κανόνα αναφορά κι αίτηση του Οικουμενικού Πατριάρχη και ως προϋπόθεση την καταβολή στο αυτοκρατορικό ταμείο το ποσό των 10.000 άσπρων (‘’κατ’ έθος πεσκέσι’’). Επίσης, πληροφορούμαστε και για τις αρμοδιότητες της Εκκλησίας της Κρήτης προς τον Χριστιανικό πληθυσμό της.

Εκτεταμένη ήταν η εξουσία του Μητροπολίτη στους Χριστιανούς της νήσου, οι οποίοι όφειλαν να υπακούουν σ’ αυτόν και να μην αμφισβητούν τον ορθό του λόγο. Σύμφωνα, λοιπόν, με τις πηγές μας, ο Μητροπολίτης Κρήτης είχε τις κάτωθι αρμοδιότητες.

Κατ’ αρχήν, είχε το δικαίωμα του διορισμού και της παύσης ιερέων και μοναχών, στο οποίο ουδεμία ανάμειξη των Τουρκικών αρχών επιτρεπόταν. Δεύτερον, ήταν ο αρμόδιος για την επιβολή τιμωρίας σε ιερείς και μοναχούς. Σε περίπτωση που κάποιος Μητροπολίτης ή επίσκοπος επεδείκνυε αρνητική διαγωγή, δε γινόταν δεκτή η παραίτησή του, αν πρώτα δεν αποδεικνυόταν η ενοχή του. Επίσης, στην αρμοδιότητα του Μητροπολίτη Κρήτης ανήκουν οι επιδιορθώσεις ναών και μονών και η συλλογή εράνων και δωρεών. Αρμοδιότητα ως επί το πλείστον είχε ο Μητροπολίτης και όσον αφορά ζητήματα οικογενειακού δικαίου. Χαρακτηριστικά, είχε αρμοδιότητα λύσης του γάμου, απαγόρευση σύζευξης, συμφιλίωσης συζύγων κι ούτω καθεξής. Τέλος, ήταν εξουσιοδοτημένος και όσον αφορά ζητήματα κληρονομικών υποθέσεων. Κατά το θάνατο των επισκόπων, ιερέων και μοναχών ήταν αυτός, ο οποίος παρελάμβανε την περιουσία τους, η οποία και άνηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Επιπλέον, ελεύθερα οι Χριστιανοί μπορούσαν να διαθέτουν με διαθήκη τους το 1/3 της περιουσίας τους στην εκκλησία, προσφορά η οποία γινόταν δεκτή βασιζόμενη στις καταθέσεις ‘’ρωμιών’’ μαρτύρων. Παρ’ όλα αυτά δίνεται στους κληρονόμους  η δυνατότητα διεκδίκησης του μεριδίου της περιουσίας του αποθανόντος  μέσω της ιεροδικαστικής οδού, όπου και αποτρέπεται οιαδήποτε ανάμειξη των Τούρκων.

Γενικότερα, στα προνόμια σημειώνεται και η ελεύθερη κι ακώλυτη τέλεση κάθε ιεροπραξίας από τον κλήρο της Κρητικής εκκλησίας, καθώς και η απαγόρευση βίαιου εξισλαμισμού των Χριστιανών. Ουδείς ραγιάς  εξισλαμίζεται χωρίς τη συγκατάθεσή του.

Συνοπτικά, συνάγεται από τα παραπάνω ότι τα εκάστοτε προνόμια των αρχιερέων κατοχυρώνονται με την έκδοση βερατίων και φιρμανίων, ενώ αντιθέτως, ζητήματα οικογενειακού δικαίου, καθώς και ζητήματα αμιγώς πνευματικού ενδιαφέροντος ρυθμίζονται από την Ορθόδοξη εκκλησία της Κρήτης.

Όπως παρατηρήσαμε, λοιπόν, και στο προηγούμενο μέρος και όπως μπορούμε να συμπεράνουμε και από τα προαναφερθέντα, η εκκλησία της Κρήτης επανέρχεται στην αρχαία εκκλησιαστική της τάξη. Βέβαια, η εξιδανικευμένη αυτή παρουσίαση των προνομίων, έχει μεγάλη απόκλιση από την πραγματικότητα. Όλα αυτά τα ‘’προνόμια’’ αντισταθμίζονταν από επαχθείς υποχρεώσεις, που βάρυναν την εκκλησία και τους Χριστιανούς της νήσου, κι όχι μόνο αυτό, αλλά πολλές φορές έρχονταν αντιμέτωπα και  με την αυθαιρεσία των τοπικών Τουρκικών αρχών, οι οποίες φρόντιζαν να κάνουν ακόμα πιο δυσβάσταχτη τη ζωή των υποδούλων της Κρήτης. Περεταίρω λόγος για τις υποχρεώσεις της Εκκλησίας της Κρήτης προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία θα γίνει στο επόμενο μέρος.

 

ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Κωστάκης Κ., Η Πνευματική Κίνηση στον Εκκλησιαστικό Χώρο της Κρήτης κατά την Πρώτη Περίοδο της Τουρκοκρατίας (1669-1821), Θεσσαλονίκη 1994

Τωμαδάκης Ν., ‘’Σύντομον διάγραμμα της Ιστορίας της Εκκλησίας Κρήτης επί Τουρκοκρατίας’’, Δ.Ι.Ε.Ε. 14 (1960), 1-32

 

 

Παπαδάκη Ελεωνόρα

 

 

 

Επαφή

arthro 13

13arthro@gmail.com

Αναζήτηση στο site

Αφιερώματα

Άρθρο 13: Διεπιστημονική Εφημερίδα Εκκλησιαστικού Δικαίου

Article 13...     THE CONSTITUTION OF GREECE In the name of the Holy and Consubstantial and Indivisible Trinity   Article 13 1. Freedom of religious conscience is...

Θρησκευτική ουδετερότητα - Προοίμιο του ελληνικού Συντάγματος

του Ιωάννη Καστανά τα άρθρα που ακολουθούν αναδημοσιεύονται από: ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ Το άρθρο 3 του Συντάγματος εμποδίζει το ελληνικό Κράτος να είναι ουδετερόθρησκο; Αυτές τις ημέρες στην Ελλάδα κορυφώνεται η...

Νέα Γένεση: Ανάσταση στον κήπο στο μέσο της Γης

του Δημητρίου Αλεξόπουλου, υποψήφιου διδάκτορα της Θεολογικής Σχολής του Εθνικού και  Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών   «Μία ὑπῆρχεν, ἡ ἐν τῷ ᾍδῃ ἀχώριστος, καὶ ἐν τάφῳ, καὶ ἐν τῇ...

ΣΗΜΕΡΟΝ ΚΡΕΜΑΤΑΙ ΕΠΙ ΞΥΛΟΥ Ο ΕΝ ΥΔΑΣΙ ΤΗΝ ΓΗΝ ΚΡΕΜΑΣΑΣ

της Αναστασίας Κόλλια   Μεγάλη Πέμπτη σήμερα και η  Αγία Εκκλησία μας, τη στιγμή μεταξύ του 5ου και του 6ου Ευαγγελίου ψάλλει το αντίφωνο...  Σήμερον κρεμᾶται ἐπὶ ξύλου, ὁ ἐν ὕδασι τὴν...

ΤΑ ΕΓΚΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΛΕΥΚΟΥ ΚΟΛΛΑΡΟΥ

της Ολυμπίας-Μαρίας Ποντίκη, Νομικού - ΜΦ Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας ΕΚΠΑ Τα εγκλήματα του λευκού κολάρου γνωρίζουμε ότι εντάσσονται στην κατηγορία των εγκλημάτων των οικονομικών που...

Μεγάλυνον ψυχή μου, τὸν ἐκ τῆς Παρθένου, Θεὸν σαρκὶ τεχθέντα.

της Αναστασίας Κόλλια, Δικηγόρου - Θεολόγου Η ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου του Θεού αποτελεί ακατάλυπτο μυστήριο και παράδοξο. Στο κοσμοσωτήριο έργο της Θείας οικονομίας και στο ανερμήνευτο...

© 2020 ΑΡΘΡΟ 13 (All Rights Reserved)

Υλοποιήθηκε από Webnode