Κεντρικό Άρθρο

 
Article 14: Separation of the religious communities from the State Religious communities shall be separated from the state. Religious communities shall be equal and free in the exercise of religious rites and religious affairs, βλ. Montenegro's Constitution of 2007, www.constituteproject.org
Church of Scotland Act 1921, An Act to declare the lawfulness of certain Articles declaratory of the Constitution of the Church of Scotland in matters spiritual prepared with the authority of the General Assembly of the Church.[28th July 1921]…. 2 Other Churches not to be prejudiced.Nothing contained in this Act or in any other Act affecting the Church of Scotland shall prejudice the recognition of any other Church in Scotland as a Christian Church protected by law in the exercise of its spiritual functions….. www.legislation.gov.uk
Act of Supremacy 1558, An Acte restoring to the Crowne thauncyent Jurisdiction over the State Ecclesiasticall and Spirituall, and abolyshing all Forreine Power repugnaunt to the same…. VIII All Spiritual Jurisdiction united to the Crown… www.legislation.gov.uk
---------------------------------------------
Το θρησκευτικό φαινόμενο αναπτύσσεται με διαφορετικό τρόπο σε κάθε πολιτειακή δικαιοταξία αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο της, καθώς εκτός από τον κοινωνικό, ιστορικό και πολιτικό του αντίκτυπο, έχει ως αποτέλεσμα τη συγκρότηση ενός παράλληλου δικαιικού συστήματος που έχει τόσο "εξωτερικές" όσο και "εσωτερικές" συνέπειες. Τα ανωτέρω κανονιστικά κείμενα είναι απλά παραδείγματα μερικής ρύθμισης της θρησκευτικής έννομης τάξης εντός διαφορετικών κρατικών δικαιοταξιών.
Η "εξωτερική" και η "εσωτερική" ρύθμιση του θρησκευτικού φαινομένου έχουν να κάνουν ακριβώς με την ενότητα των δύο δικαιοταξιών, της θρησκευτικής και της πολιτειακής. Η ενότητα αυτή δε θεμελιώνεται μόνο στο γεγονός του δικαιώματος κάθε πολίτη να είναι και μέλος μια θρησκευτικής κοινότητας, αλλά και στη λειτουργία εντός ενός συγκεκριμένου κράτους, εντός μιας συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής, ενός αριθμού θρησκευτικών κοινοτήτων. Με την "εξωτερική" ρύθμιση του θρησκευτικού φαινομένου σχετίζονται τα κανονιστικά κείμενα είτε της μίας είτε της άλλης δικαιοταξίας που ρυθμίζουν τις μεταξύ τους σχέσεις. Αυτές οι σχέσεις μπορεί να καθορίζονται σε ιεραρχικά ανώτερα κανονιστικά κείμενα και να εξειδικεύονται σε ιεραρχικά κατώτερα. Για παράδειγμα, το ισπανικό Σύνταγμα, προβλέπει τη μη ύπαρξης κρατικής θρησκείας (το καθεστώς αυτό οφείλεται στην πολιτική κατάσταση που είχε διαμορφωθεί κατά τη δικτατορία του Franisco Franco, όταν δηλαδή η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία διέθετε πλήθος προνομίων με αντάλλαγμα την πολιτική υποστήριξη, ενδ. Π.Δημητρόπουλος, Κράτος και Εκκλησία, 2001, σ.45). Με κοινό νομοθέτημα, δηλαδή με κανονιστικό κείμενο μικρότερης ισχύος, προβλέπεται η δυνατότητα απόκτησης νομικής προσωπικότητας εκ μέρους θρησκευτικών ενώσεων, ρυθμίζεται δηλαδή μια βασική έκφανση της ύπαρξης και της λειτουργίας των θρησκευτικών κοινοτήτων εντός του καθεστώτος που έχει επιλεγεί ως προς τις σχέσεις του κράτους προς αυτές. 
Με την "εσωτερική" ρύθμιση του θρησκευτικού φαινομένου σχετίζονται τα κανονιστικά κείμενα που ρυθμίζουν τις σχέσεις μέσα στη θρησκευτική κοινότητα, η οποία διέπεται από ένα ιδιαίτερο δικαιικό καθεστώς που δεν πρόκειται για απλές πνευματικές επιταγές, κάτι που καθίσταται αντιληπτό αρχικά από την απονομή της δικαιοσύνης στο πλαίσιο της κοινότητας. 
Οι ως άνω γενικές κρίσεις λειτουργούν με διαφορετικό τρόπο σε κάθε κράτος, όπως με διαφορετικό τρόπο λειτουργεί πλήθος άλλων ζητημάτων, από το πολιτικό καθεστώς που επικρατεί μέχρι το πλαίσιο διαβίωσης των πολτών. Γι’ αυτό το λόγο ούτε σκόπιμη είναι η μεταφορά ενός ζητήματος θρησκευτικού φαινομένου διαφορετικής κρατικής έννομης τάξης στην ελληνική, με στόχο την αναλλοίωτη εφαρμογή του, ούτε ωφελούν οι υποδείξεις ως προς τη διαμόρφωση της ελληνικής πραγματικότητας με βάση στοιχείων εθνικών εννόμων τάξεων, δίχως μάλιστα τη σε βάθος γνώση τους. Για παράδειγμα, το τελευταίο διάστημα έχει απασχολήσει η απόφαση του Βαυαρού πρωθυπουργού Markus Söder για τοποθέτηση σταυρού στην είσοδο κάθε δημόσιου κτηρίου και η αρνητική προς αυτή στάση ορισμένων Εκκλησιών. Το ζήτημα, η γέννηση του και η αιτιολογία του, έχει να κάνει πρωτίστως με την οικεία έννομη τάξη, όπου οι σχέσεις κράτους – θρησκευμάτων σε όλα τα επίπεδα έχει διαμορφωθεί και συνεχίζει να διαμορφώνεται με τρόπο διαφορετικό από τις αντίστοιχες σχέσεις στην ελληνική έννομη τάξη.
 
Η Μονή Πετριτζού είναι σημαντικό μνημείο χριστιανικής αρχιτεκτονικής και ένα από τα μεγαλύτερα και αρχαιότερα Ορθόδοξα μοναστήρια στην Ευρώπη. Βρίσκεται στη δεξιά όχθη του Ποταμού Ασένιτσα (ή Τσεπελάρε), 189 χλμ. από τη Σόφια και 10 χλμ. νότια του Ασένοβγκραντ και σήμερα υπάγεται άμεσα στην Ιερά Σύνοδο της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το μοναστήρι θεωρείται ως μοναδικός συνδυασμός Βυζαντινού, Γεωργιανού και Βουλγαρικού πολιτισμού, με κοινό σημείο μεταξύ τους την Ορθόδοξη πίστη.
Ιδρύθηκε το 1083 από τον Μέγα Δομέστικο της Δύσης Γρηγόριο Πακουριανό, εξέχοντα πολιτικό και στρατιωτικό διοικητή στην υπηρεσία των Βυζαντινών. Ο Γρηγόριος Πακουριανός (λατινικά: Gregorius Pacurianus, γεωργιανά: გრიგოლბაკურიანის-ძე, αρμενικά: Գրիգոր Բակուրյան, βουλγαρικά: Григорий Бакуриани) ήταν ένας από τους πιο επιτυχημένους στρατιωτικούς του Βυζαντίου κατά τον 11ο αι. Υπήρξε γιος του Γεωργιανού Δούκα Πακουριανού (Bakurian) της περιοχής της Ταόχης (γεωργιανά: Τάο) στη σημερινή Ανατολική Τουρκία, κοντά στα σύνορα με Γεωργία και Αρμενία, η οποία το 1001 προσαρτήθηκε από το Βυζάντιο. Έμεινε ορφανός σε μικρή ηλικία και επειδή η οικογενειακή περιουσία μοιράστηκε στις πολλές αδελφές του αναγκάστηκε, μαζί με τον αδελφό του Απάσιο (ο οποίος αναφέρεται στο τυπικό της Μονής), να εγκαταλείψει την πατρίδα του, σε αναζήτηση καλύτερης τύχης. Τέθηκε στην υπηρεσία των Βυζαντινών και διακρίθηκε ως διοικητής στρατευμάτων για τις πολεμικές του αρετές. Έτσι ανέλαβε κατά καιρούς το αξίωμα του Δούκα στην Τραπεζούντα, στην Θεοδοσιούπολη, στο Κάρς, στα Σμολενά και τέλος, το 1081, έγινε Μέγας Δομέστικος της Δύσης. Ο Μέγας Δομέστικος της Δύσης (πρώην Δομέστικος των Σχολών) ήταν ένα άκρως σημαντικό αξίωμα με μεγάλη ισχύ, καθώς ουσιαστικά σήμαινε την αρχιστρατηγία των βυζαντινών δυνάμεων στις εκστρατείες αντικαθιστώντας τον ίδιο τον Αυτοκράτορα. 
Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, ο Γρηγόριος Πακουριανός αμείφθηκε για τις υπηρεσίες του με πολλά κτήματα, κυρίως στη Θράκη και στη Μακεδονία. Επιπλέον, απέκτησε σημαντική περιουσία όταν κληρονόμησε τον αδελφό του Απάσιο, που είχε γίνει μάγιστρος (ανώτατος υπάλληλος της κεντρικής διοίκησης της Αυτοκρατορίας) και διετέλεσε διοικητής Αντιοχείας. Στην σωτηρία, δε, της ψυχής του αδελφού του, όπως άλλωστε και της δικής του, αφιέρωσε ο Γρηγόριος τη Μονή του. 
Ο Γρηγόριος Πακουριανός  συνδέθηκε, επίσης, φιλικά με τον Αυτοκράτορα Αλέξιο Α΄ Κομνηνό, ώστε μετά την ανάρρησή του τελευταίου στον αυτοκρατορικό θρόνο (στην οποία είχε συνεργήσει και ο ίδιος ως στρατιωτικός διοικητής) έλαβε νέους τίτλους και αξιώματα. Αγωνίστηκε μαζί με τον Αλέξιο για την αντιμετώπιση των επιδρομών των Νορμανδών, των Κομάνων και των Πετσενέγκων. Σκοτώθηκε σε αρκετά μεγάλη ηλικία, το 1086, πολεμώντας κατά των Πετσενέγκων υπέρ της ακεραιότητας της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, που την είχε υπηρετήσει σε όλη του τη ζωή. 
Σε έκταση που του είχε παραχωρηθεί από τον αυτοκράτορα κοντά στη σημερινή Στενήμαχο ίδρυσε τη Μονή Πετριτζού, αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, ως Σταυροπηγιακή (δηλαδή ανεξάρτητη από τον τοπικό επίσκοπο, υπαγόμενη απ’ ευθείας στον Πατριάρχη), Ιβηριανή (το θέμα της Ιβηρίας περιελάμβανε αρκετά εδάφη της Γεωργίας και της Αρμενίας) και Ορθόδοξη μονή. Όπως υπερηφανεύεται στο τυπικό, ίδρυσε τη Μονή αποκλειστικά με δικούς του πόρους, χωρίς να εκμεταλλευτεί τους χωρικούς, που ζούσαν στα κτήματά του. Ο Γρηγόριος προίκισε με σημαντική περιουσία και για την καλύτερη λειτουργία της συνέταξε το εδώ μελετώμενο τυπικό. Επίσης, την προίκισε με μια πολύ σημαντική συλλογή από εικόνες. 
 
Τὸ γεγονὸς τῆς ἔμμεσης ἀναφορᾶς περὶ τεχνολογίας καὶ τεχνολογικῆς προόδου στὸ σῶμα τῶν Ἱερῶν Κανόνων τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἶναι, μολαταύτα, ἐπαρκῶς δηλωτικό της φύσεως καὶ τοῦ βαθμοῦ πρόσληψης, ἄρα καὶ ἐπιρροῆς, τῶν τεχνολογικῶν ἰδεῶν στὸν ἐκκλησιαστικὸ βίο καὶ πολιτισμό. Χαρακτηριστικὴ εἶναι ἡ περίπτωση τῆς κανονικῆς πρόνοιας γιὰ τακτικὴ σύγκληση ἐπαρχιακῶν καὶ τοπικῶν ἐκκλησιαστικῶν συνελεύσεων καὶ συνόδων. Πρόκειται γιὰ κανονικὴ ἐπιταγὴ πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως διάχυτη στὸ σῶμα τῶν Ἱερῶν Κανόνων, οὕτως ὥστε νὰ ἐξασφαλιστεῖ ὅτι ὁ θεοΐδρυτος ἐκκλησιαστικὸς ὀργανισμὸς πορεύεται στὸ ἱστορικὸ συνεχὲς ὄχι ὁλοκληρωτικὰ ἀλλὰ λειτουργικὰ καὶ καρποφόρα. Μεταξὺ τῶν ἱστορικὰ ἀνθεκτικότερων ἀναχωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐπιβραδύνουν, ἐνίοτε ἀθεράπευτα, τὴν ἐκπλήρωση τοῦ προειρημένου κανονικοῦ θεσπίσματος εἶναι οἱ κατὰ καιροὺς καὶ κατὰ τόπους πολιτικοκοινωνικὲς ἀναταραχές, ὅπως ἐπίσης καὶ ἡ δυσκολία τῶν μετακινήσεων/μεταφορῶν λόγῳ καιρικῶν, οἰκονομικῶν καὶ γεωγραφικῶν περιορισμῶν. Ἡ τεχνολογικὴ πρόοδος, συνεπῶς, ἡ ὁποία ἐγγυᾶται τὴν ἀπρόσκοπτη διεξαγωγὴ τῶν μετακινήσεων καὶ τῶν μεταφορῶν, ἀποτελεῖ ἐξ ἀπόψεως Κανονικοῦ Δικαίουεὐχῆς ἔργον, πάντοτε βεβαίως στὸ βαθμὸποὺ ἡ τελευταία παραμένει μέσο λειτουργικότητας καὶ ὄχι συγχύσεως τῶν ἀνθρωπίνων, καὶ δὴ ἐκκλησιαστικῶν, ὑποθέσεων. 
Ἡ ἀνάπτυξη τῆς διαστημικῆς τεχνολογίας, μίας κατεξοχὴν μεταφορικῆς τεχνολογίας, μεταβάλλει, ἴσως μέχρι στιγμῆς κάπως ἀθεώρητα, τὰ ἐκκλησιαστικὰ πράγματα, μὲ τὴν ἴδια ἔνταση μὲ τὴν ὁποία ἀναδιαμορφώνει, ἐμφανῶς ἐδῶ, τὰ πολιτικά. Ἀναπόδραστα, οἱ ἐκκλησιαστικὲς καὶ θρησκευτικὲς κοινότητες οἱ ὁποῖες ἀποκτοῦν πρόσβαση στὶς ἐφαρμογὲς τῆς τεχνολογίας αὐτῆς, ἀποκτοῦν ταυτόχρονα καὶ τὸπολιτισμικὸ προβάδισμα σὲ ἕνα διεθνῆ χῶρο μὲ παγκόσμια σημασία, ὅπως ὁ διαστημικός. Ἡ σχέση τῶν θρησκειῶν μὲ τὴ διαστημικὴ τεχνολογία εἶναι, ἐξάλλου, ἀμφίδρομη. Τὸ πλεονέκτημα τῆς πρόσβασης στὸ διαστημικὸ χῶρο ἀντανακλάει πίσω στὴ Γῆ νέες ἰδέες ἀναφορικὰ μὲ τὴν ταυτότητα, τὴν ὀργάνωση καὶ τὸν πνευματικὸ βίο τῶν θρησκευτικῶν κοινοτήτων. Ἡ σύγχρονη θεώρηση τοῦ Διαστήματος ὡς διεθνοῦς χώρου ὑποδεικνύει τὰ ἐπιστημονικὰ πεδία τοῦ Διεθνοῦς Δικαίου καὶ τῶν Διεθνῶν Σχέσεων ὡς θεσμικὸ πλαίσιο-κλειδὶ γιὰ τὴν κατανόηση τῶν ἀμφίδρομων αὐτῶν πολιτισμικῶν ἀντιδράσεων, καθὼς καὶ γιὰ τὴν ἀειφόρο συμπόρευση καὶ συνεργασία τῶν κοινωνικῶν ὀντοτήτων, μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν θρησκειῶν, στὰ ἐπέκεινα τῆς Γῆς πεπρωμένα.  Θεμελιώδεις ἔννοιες τῆς ἐργαλειοθήκης τῶν Διεθνῶν Σχέσεων, ὅπως αὐτὴ τῆς διεθνοῦς κοινωνίας, προσελκύουν διεπιστημονικὸ ἐνδιαφέρον καὶ τυγχάνουν ἐπεξεργασίας ἡ ὁποία νὰ ἐπιτρέπει τὴν ἐκκέντρωσή τους στὴ θρησκευτικὴ θεματική.
Ἐξαιρετικὸ παράδειγμα ἐρευνητικῆς προσέγγισης καὶ καλλιέργειας τῆς διασύνδεσης τῶν ἐννοιῶν τῆς τεχνολογίας, διεθνοῦς κοινωνίας καὶ Διαστήματος ἀποτελεῖ ἡ διδακτορικὴ διατριβὴ τοῦ Δρ. Δημητρίου Στροικοῦ, Associate Lecturer στὸ Πανεπιστήμιοτοῦ York καὶ συναπόφοιτου του London School of  Economics and Political Science, μὲ θέμα: «China, India in Space and the Orbit of International Society: Power, Status, and Order on the High Frontier»1. Θερμὲς εὐχαριστίες ἐκφράζονται στὸν κ. Κ. Μικέλη, Λέκτορα τοῦ Τμήματος Διεθνῶν καὶ Εὐρωπαϊκῶν Σπουδῶν τοῦ Πανεπιστημίου Μακεδονίας, γιὰ τὴ φιλόφρονα ἐπισήμανση τοῦ πονήματος. Τὸ θέμα τῆς διατριβῆς ἀφορᾷ στὴ διασύνδεση τῶν ἐννοιῶν τῆς τεχνολογίας, τῆς διεθνοῦς κοινωνίας καὶ τοῦ Διαστήματος, καθὼς καὶ τὴ συνεξέταση τῆς ἱστορίας καὶ τῆς σύγχρονης κατάστασης τῶν διαστημικῶν προγραμμάτων τῆς Κίνας καὶ τῆς Ἰνδίας. Ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐννοιολογικῆς ἐργαλειοθήκης τῆς Ἀγγλικῆς Σχολῆς τῶν Διεθνῶν Σχέσεων, μιὰς ἀπὸ τὶς πιὸ σημαντικὲς καὶ θεωρητικὰ εὔρωστες ἐθνικὲς ἐπιστημονικὲς κοινότητες Διεθνῶν Σχέσεων στὴν Εὐρώπη, ὅπως, μεταξὺ ἄλλων, τὴν χαρακτηρίζει ὁ Σ. Μακρής, διατυπώνονται δύο βασικὰ ἐπιχειρήματα. Προσλαμβάνοντας τὴν ἔννοια τῆς διεθνοῦς κοινωνίας ὡς κεντρικὴ ἀναλυτικὴ ἰδέα, μὲ τὸ πρῶτο ἐπιχείρημα προτείνεται ἡ δυνατότητα τῆς θεώρησης τοῦ Διαστήματος, ὄχι ἁπλὰ ὡς συστήματος, ἀλλὰ ὡς μίας διεθνοῦς Διαστημικῆς κοινωνίας μὲ ἰδιαίτερη διεθνῆ κοινωνικὴ δομή. Ἐπισημαίνεται τὸ πὼς ἡ φύση τοῦ Διαστήματος ὡς διακριτῆς τομεακῆς διακρατικῆς κοινωνίας ἐκδηλώνεται μὲ τοὺς τρόπους μὲ τοὺς ὁποίους οἱ βασικοὶ θεσμοὶ τῆς διαφοροποιοῦνται ἀπὸ παρόμοιους θεσμοὺς σὲ παγκόσμιο ἐπίπεδο (πόλεμος, κυριαρχία, δίκαιο, διπλωματία, ἰσορροπία δυνάμεων καὶ μεγάλες δυνάμεις, ἀγορὲς) σὲ ἱστορικὸ καὶ συγκριτικὸ πλαίσιο. Ἀναδεικνύεται τὸ δημιουργικὸ ἀντίκτυπο τῶν θεσμῶν αὐτῶν στὴν Κίνα καὶ τὴν Ἰνδία ὡς ἀναδυόμενες Διαστημικὲς δυνάμεις. Εἰσέρχεται στὸ σημεῖο αὐτὸ στὸ προσκήνιο ὁ «τεχνο-νατιοναλισμός», μὲ τὴν αὔρα τοῦ βασικοῦ θεσμοῦ τῆς διεθνοῦς Διαστημικῆς κοινωνίας. Ὑποστηρίζεται ἡ θέση ὅτι ἡ ἐπιδίωξη τῶν διαστημικῶν προγραμμάτων τῆς Κίνας καὶ τῆς Ἰνδίας ἔχει διαμορφωθεῖ ἀπὸ μία ἰδιαίτερη κατανόηση τοῦ τεχνο-νατιοναλισμοῦ στὴ μετὰ-ἀποικιακή του διάσταση (μετὰ-ἀποικιακὸς τεχνο-νατιοναλισμός). Ὑπὸ τὸ πρῖσμα αὐτό, ἡ ἀνάπτυξη τῆς διαστημικῆς τεχνολογίας συνεχίζει νὰ λειτουργεῖ ὡς κανονιστικὸς δείκτης κρατικῆς δύναμης, ἐπιφάνειας καὶ νεωτερικότητας, ὡς ἕνα εἶδος ἀνεπίσημου κριτηρίου καὶ κανόνα πολιτισμοῦ, ὅπως ἱστορικὰ συνέβαινε κατὰ τὴν περίοδο τῆς ἐξάπλωσης τῆς κοινωνίας τῶν εὐρωπαϊκῶν κρατῶν τὸν 19ο αἰῶνα. Ἐν κεφαλαίῳ, ἡ ἐννοιολογικὴ ὁριοθέτηση τοῦ διαστήματος μὲ ἔμφαση στὴν κοινωνική του διάσταση καὶ ἡ θεώρησή του ὡς μίας μορφῆς διεθνοῦς κοινωνίας προβάλλει τὴν προτεραιότητα ἐκείνων τῶν κανόνων, θεσμῶν, καὶ ταυτοτήτων τὰ ὁποῖα συνιστοῦν κοινὸ κτῆμα τῶν μελῶν τῆς διαστημικῆς οἰκογένειας.
Ἡ πρόσφατη ἵδρυση τῆς Ἑλληνικῆς Διαστημικῆς Ὑπηρεσίας ἀποτελεῖ σημεῖο ἀναφορᾶς γιὰ τὸ ἄνοιγμα μιὰς ἑλληνικῆς πύλης πρὸς τὰ οὐράνια. Εἶναι τὰ πρῶτα βήματα τῆς κατενώπιον συνάντησης τῆς Ἑλλάδας, τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἄρα καὶ τῆς Ὀρθόδοξης κανονικῆς οἰκονομίας, μὲ τοὺς πολιτισμοὺς, τὶς θρησκεῖες καὶ τα δικαιϊκά συστήματα τῶν ὑπολοίπων μελῶν τῆς διεθνοῦς κοινωνίας τοῦ Διαστήματος. Στεκόμαστε λοιπὸν ἐνώπιον μιὰς ἑλληνικῆς ἀνάκαμψης στὸν τομέα τοῦ Διαστήματος μὲ κεφαλαιώδη προοπτικὴ, τὴν ὁποία (καὶ) μὲ τὴν κατάλληλη κανονικὴ πρόνοια καλούμαστε «ἐσβατὸν τῇ ἡμετέρᾳ τόλμῃ γενέσθαι» 2.
---------------------------------------------------

[1]https://etheses.lse.ac.uk/3491/1/Stroikos_China_India_in_Space.pdf

[2] Θουκυδίδου, «Περικλέους Ἐπιτάφιος Λόγος», Ἱστοριῶν Β´,§ 41.

 

του Νικολάου Χαροκόπου

«’Δῶ μιὰ φορὰ ἦταν ἄνθρωπος, κι ἐκεῆ ’ταν ἕνας τόπος»
Προ ημερών φυλλομέτρησα μία προσφάτως ολοκληρωθείσα διδακτορική διατριβή από ένα άτομο που φαινόταν «παιδὶ ζωηρό, φανατικὸ γιὰ γράμματα» και είχε καταπιαστεί με ένα μείζον θέμα. Ομολογώ ότι απογοητεύτηκα. Δεν θα μείνω στον άκαμπτο λόγο, δεν είναι, άλλωστε, λογοτεχνικό έργο η διατριβή. Αυτό που με απογοήτευσε είναι ότι ενώ έχει συγκεντρώσει έναν μεγάλο αριθμό πληροφοριών, ο τρόπος διάρθρωσης της μελέτης και παράθεσης των πληροφοριών δίνει την εντύπωση μίας αγωνιώδους προσπάθειας απόδειξης της ευρυμάθειας και εύρους της μελέτης, που τελικά υπονομεύει τον σκοπό της. Φαίνεται σαν μία αναψηλάφηση ενός πολύ γνωστού θέματος, με αράδιασμα σκέψεων που μοιάζουν τελικά ασύνδετες και δεν δίνουν κάτι ουσιαστικά καινούργιο, περιορίζονται σχεδόν σε τυπικά συμπεράσματα, που μοιάζουν αυτονόητα. Εξ ου και ο λόγος που θυμήθηκα το παραπάνω σολωμικό δίστιχο.  
Οι στίχοι του ποιητή μου έφεραν στο νου και ένα συναφές γνωμικό του Ηρακλείτου : «Πολυμαθίη νόον ἔχειν οὐ διδάσκει». Η παραπάνω διατριβή, και άλλες αντίστοιχες, παρόλη την κατά κανόνα καλή πρόθεση όλων των εμπλεκομένων, πέφτουν θύματα μίας συνεχώς διευρυνόμενης, και, κατ’ εμέ, εν πολλοίς λανθασμένης, θεώρησης των διδακτορικών σπουδών σήμερα. Προ καιρού εξεπλάγην κάπως, όταν διάβασα ένα άρθρο για τον αριθμό των ατόμων με διδακτορικό τίτλο στην Ελλάδα, που ξεπερνά τις σαράντα χιλιάδες. Εν συνεχεία προβληματίστηκα. Σίγουρα, η  αύξηση του αριθμού ανταποκρίνεται εν μέρει, όπως παρατηρούσε ο αρθρογράφος, στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις για εξειδίκευση στα διάφορα επιστημονικά πεδία. Ωστόσο, νομίζω ότι αυτή η εν πολλοίς, ας μου επιτραπεί ο όρος,  βιομηχανοποίηση της συγγραφής διατριβών ενέχει τον κίνδυνο να υποβαθμιστεί η πρωταρχική σημασία και στόχος της εκπόνησης μίας διατριβής- η προώθηση της έρευνας. 
Αρκετοί, πλέον, λόγω της συνεχούς αυξανόμενης ανταγωνιστικότητας, προσεγγίζουν την κοπιώδη διαδικασία ενός διδακτορικού εξαρχής λανθασμένα, βλέποντάς το μηχανιστικά, ως ένα επιπλέον asset, όπως λέγεται στην τεχνοκρατική γλώσσα, για την επαγγελματική ή και ακαδημαϊκή τους ανάδειξη. Ακόμη και η έννοια της επιστημονικής άμιλλας, έχει διαστρεβλωθεί και καταλήγει σε έναν κενό, μικρόψυχο ανταγωνισμό, που περιορίζει τη σημασία του διδακτορικού στην προσωπική προβολή και την απόκτηση, εν τέλει, λίγο παραπάνω μορίων για τη δουλειά του καθενός…
Ας μη θεωρηθεί ότι οι σκέψεις αυτές εκφράζουν έναν ελιτισμό και περιφρόνηση απέναντι στους τωρινούς και μελλοντικούς υποψηφίους διδάκτορες. Ακριβώς το αντίθετο. Έχοντας περάσει από τη σχετική διαδικασία, κατανοώ πλήρως τις προκλήσεις και προσπαθώ να επισημάνω τους κινδύνους υποβάθμισης για τωρινούς και μελλοντικούς κατόχους διδακτορικού. Η υπερπαραγωγή διδακτορικών, ιδίως με τις τρέχουσες συνθήκες και παθογένειες της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας δεν μπορεί παρά να οδηγήσει στη de facto υποβάθμιση του τίτλου. 
Χρειάζεται μια ουσιαστική επαναπροσέγγιση του ζητήματος, που δεν είναι ανεξάρτητο φυσικά από το γενικότερο ζήτημα της υπερπληθώρας πανεπιστημιακών τίτλων, που δημιουργούν συνθήκες κορεσμού και τελικώς προσλαμβάνονται από πολλούς ως επιστημονικοφανείς. Αναμφισβήτητα, η ευκόλως προτεινόμενη μείωση του αριθμού των ατόμων που κατέχουν διδακτορικό είναι μία απλοϊκή προσέγγιση του θέματος. Δεν μπορεί ένα γενικός περιορισμός της  πρόσβασης στη γνώση και την έρευνα να αποτελέσει μία ουσιαστική λύση, όπως, όμως, λύση δεν αποτελεί και η συνεχής, χωρίς επικαιροποιημένες επεμβάσεις, αύξηση των διδακτόρων. Αυτό που απαιτείται για τη διαμόρφωση των σωστών προϋποθέσεων είναι η παροχή μίας πολύπλευρης στήριξης από τους θεσμούς και τους ίδιους τους επιβλέποντες καθηγητές, που θα οδηγήσει στην κατάθεση ολοκληρωμένων προτάσεων έρευνας και στην ευδόκιμη ολοκλήρωσή τους. Κατ΄ αυτόν τον τρόπο θα εκπληρώνεται πρωτίστως ο βασικός στόχος της διατριβής, η πρωτότυπη συμβολή στην έρευνα που δεν θα εκπίπτει σε μία ξερή πολυμάθεια.  
Προϊόντα: 5 - 8 από 33
<< 1 | 2 | 3 | 4 | 5 >>

Νέα

Κανόνες και Νόμοι: Ζητήματα...
Οι Αποφάσεις του Συμβουλίου...
«Πεντηκοστὴν ἐορτάζομεν»: από...
Η Ι. Μονή Πετριτζού {Β'...
ΣτΕ 1983/2007: αντικατάσταση...
Διαχρονίες και Ασυμφωνίες
Το μάθημα των Θρησκευτικών...
1 | 2 | 3 | 4 | 5 >>

Λίγα λόγια...

Η ηλεκτρονική μας εφημερίδα  έχει ως τίτλο: ΑΡΘΡΟ 13. Διεπιστημονική Εφημερίδα Εκκλησιαστικού Δικαίου. Το εγχείρημα ξεκίνησε από μια παρέα έξι φοιτητών που κατασκεύασαν τον ιστότοπο, για να εκφράσουν τις επιστημονικές τους ανησυχίες.
Ο αρχικός τίτλος ήταν ΑΡΘΡΟ 13: Φοιτητική Ηλεκτρονική Εφημερίδα Εκκλησιαστικού Δικαίου. Στην πορεία προστέθηκε η αρχαιολογική σύμπραξη, η οποία εξελίχθηκε σε διεπιστημονική σύμπραξη στην προσπάθεια πολύπλευρης προσέγγισης του κεντρικού αντικειμένου του ιστοτόπου που είναι το εκκλησιαστικό δίκαιο. 
Ο βασικός τίτλος της ηλεκτρονικής μας εφημερίδας είναι ΑΡΘΡΟ 13. Το εμπνευστήκαμε από το ομώνυμο άρθρο του ισχύοντος ελληνικού Συντάγματός, στο οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας. Συγκεκριμένα, το εν λόγω άρθρο αναφέρει:
1. Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός.
2. Kάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη και τα σχετικά με τη λατρεία της τελούνται ανεμπόδιστα υπό την προστασία των νόμων. H άσκηση της λατρείας δεν επιτρέπεται να προσβάλλει τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη. O προσηλυτισμός απαγορεύεται.
3. Oι λειτουργοί όλων των γνωστών θρησκειών υπόκεινται στην ίδια εποπτεία της Πολιτείας και στις ίδιες υποχρεώσεις απέναντί της, όπως και οι λειτουργοί της επικρατούσας θρησκείας. 
4. Kανένας δεν μπορεί, εξαιτίας των θρησκευτικών του πεποιθήσεων, να απαλλαγεί από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προς το Kράτος ή να αρνηθεί να συμμορφωθεί προς τους νόμους. 
5. Kανένας όρκος δεν επιβάλλεται χωρίς νόμο, που ορίζει και τον τύπο του.
Το ΑΡΘΡΟ 13 είναι μια συλλογική προσπάθεια ανάδειξης του ιδιαίτερου κλάδου του Εκκλησιαστικού Δικαίου μέσα από ένα διάλογο επιστημονικό και επίκαιρο, μέσα από μία σύμπραξη νέων επιστημόνων και καταξιωμένων. Είναι ανεξάρτητο και απευθύνεται σε όλο το επιστημονικό δυναμικό του οικείου χώρου. 
Σκοπός η δημιουργία ενός χώρου προσβάσιμου σε όλους, προσιτού και στον προπτυχιακό φοιτητή που αναζητά το επιστημονικό αντικείμενο που του ταιριάζει, χρήσιμου και στον ερευνητή που αναζητά υλικό για κάποια επιστημονική του μελέτη. 

 

Newsletter

Εγγραφείτε στο newsletter μας: