Κεντρικό Άρθρο

της Ελένης Παλιούρα

Κάθε πολιτειακή έννομη τάξη αποτελείται από ρυθμίσεις κανονιστικού περιεχομένου σχετικές με όλο το φάσμα των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται εντός της. Αυτές οι διατάξεις διαφέρουν από δικαιοταξία σε δικαιοταξία, και συνεπώς η ρύθμιση του καθεστώτος των θρησκευτικών κοινοτήτων θα παρουσιάζει διαφορές ανάλογα με τη σύνθεση της έννομης τάξης, στην οποία διαμορφώνεται το θρησκευτικό φαινόμενο ανά τις χρονικές περιόδους. Για παράδειγμα, ο ελληνικός νόμος που ρυθμίζει το ζήτημα των θρησκευτικών ενώσεων (ν.4301/2014, Οργάνωση της νομικής μορφής των θρησκευτικών κοινοτήτων και των ενώσεών τους στην Ελλάδα και άλλες διατάξεις αρμοδιότητας Γενικής Γραμματείας Θρησκευμάτων και λοιπές διατάξεις. {ΦΕΚ Α' 223/07-10-2014})  δε διαφέρει κατά τη συνολική του θεώρηση από το γενικότερη ευρωπαϊκή νομοθετική κατεύθυνση. Οι ιδιαιτερότητες και τα διαφορετικά κριτήρια που θεσπίζονται έχουν να κάνουν  κατά βάση με τα προβλήματα που έχει αντιμετωπίσει η ελληνική νομική πρακτική στο επίμαχο ζήτημα, καθώς και με την ιστορική διαμόρφωση των σχέσεων κράτους – Εκκλησίας και κράτους – θρησκευτικών κοινοτήτων. Διαφορετικό ζήτημα αποτελεί η εναρμόνιση ενός τέτοιου είδους νομοθετήματος με την εθνική έννομη τάξη από τη συγκριτική του επισκόπηση.
Η ρύθμιση του νομικού πλαισίου των θρησκευτικών κοινοτήτων εντός μιας επικράτειας είναι ένα ζήτημα όχι μόνο αμιγώς τεχνοκρατικό, αλλά και έντονα κοινωνικοπολιτικό, εφόσον το δίκαιο ισοδυναμεί και με  ένα κοινωνικό φαινόμενο αποτελώντας  ως προς το νομοπαραγωγικό του κομμάτι συγκεκριμένη πολιτική επιλογή. Σε αυτό το σημείο είναι απαραίτητος ένας διαχωρισμός μεταξύ του νομικού πλέγματος των σχέσεων κράτους – θρησκευμάτων (της de jure σχέσης δηλαδή) από τη σύνδεση του θρησκευτικού φαινομένου με την πολιτική (της de facto σύνδεσης δηλαδή, όσο και αν παρατηρείται μια αδιαμφισβήτητη αλληλεπίδραση. Αυτός ο διαχωρισμός, κατά την έρευνα ενός νομικού πάνω σε ένα συγκεκριμένο νομοθετικό/νομολογιακό ζήτημα συμβάλλει στην πρωτογενή αντιμετώπισή του στο πλαίσιο της διαμόρφωσης των προσωπικών θέσεων του ερευνητή.  Αυτό διότι το κρίσιμο σημείο για την εύρυθμη λειτουργία οποιουδήποτε θεσμού, συστήματος ή ομάδας είναι η αμερόληπτη κρίση. Η αμερόληπτη κρίση, ωστόσο, αποκτάται μετά από βαθιά μελέτη ενός θέματος σε συνάρτηση με την έλλειψη συμφερόντων, τη διάθεση συνεργασίας, αλλά και την απουσία της άκρατης φιλοδοξίας. Η αμερόληπτη κρίση, επίσης, συνδέεται και με τη δυνατότητα διαχείρισης της εξουσίας που απορρέει από μια συγκεκριμένη θέση.
Καταληκτικά και βάσει των ανωτέρω: η διαμόρφωση γνώμης πάνω στη θέση των θρησκευτικών κοινοτήτων νομοθετικά, νομολογιακά και πολιτικά έχει στη βάση της την ορθή χρήση και κατανόηση της ορολογίας της δυσχερώς προσεγγίσιμης σε όλο της το περιεχόμενο θρησκευτικής δικαιοταξίας, όπως αυτή λειτουργεί εντός της πολιτειακής. Η ορολογία αυτή έχει ένα εξωτερικό και ένα εσωτερικό κομμάτι. Το εξωτερικό περιλαμβάνει την ορολογία που έχει διαμορφώσει η πολιτειακή έννομη τάξη για τη λειτουργία του θρησκευτικού φαινομένου εντός της (π.χ. θρησκευτική αυτονομία, όπου ο όρος αυτονομία δε θα πρέπει να συγχέεται με τη σημασία της αυτονομίας στην εκκλησιαστική δικαιοταξία), ενώ το εσωτερικό περιλαμβάνει την ορολογία της εκάστοτε θρησκευτικής κοινότητας, το περιεχόμενο της οποίας απαρτίζει και μία έκφανση της θρησκευτικής αυτοδιοίκησης (π.χ. ποιος είναι κληρικός και ποιο το περιεχόμενο της ιερατικής εξουσίας). 

του Δημητρίου Αλεξόπουλου

Στο πλαίσιο της στήλης «Θρησκείες και Διάστημα» θα επιχειρήσουμε να χαρτογραφήσουμε μαζί τη θρησκευτική διάσταση του πανανθρώπινου άθλου της κατανόησης και της εξερεύνησης του Σύμπαντος, όπως μας το αποκαλύπτει η Επιστήμη. Το γεγονός της αναχωροθέτησης του θρησκευτικού φαινομένου από τη γεωκεντρική πραγματικότητα στη συγκλονιστική απεραντοσύνη του διαστημικού χωροχρόνου συνιστά από μόνο του κόσμο ολόκληρο προσκλήσεων, ιδεών και ειδικότερων ζητημάτων, τα οποία οι πολιτειακοί και θρησκευτικοί νομοθέτες καλούνται να αντιμετωπίσουν διαλεκτικά, συνεργατικά και αλληλέγγυα.
Για την παγκόσμια Χριστιανοσύνη, η έξοδος στο Διάστημα αποτελεί τον επόμενο σταθμό μιας πορείας τεσσάρων περίπου χιλιάδων ετών, η οποία λαμβάνει χώρα στο τελευταίο δευτερόλεπτο μιας κοσμικής Ινδίκτου δεκατεσσάρων περίπου δισεκατομμυρίων ετών, ξεκινώντας με τη Μεγάλη Έκρηξη, την αρχή του καθ΄ ημάς Σύμπαντος. Η αφετηρία της Χριστιανικής πορείας εντοπίζεται στην ιουδαϊκή παράδοση της αρχαίας Εγγύς Ανατολής. Ένα μεγάλο άλμα πραγματώνεται με την εγκαθίδρυση της μεσογειοκεντρικής Χριστιανικής Εκκλησίας της πρώτης χιλιετίας. Νέα κέντρα χριστιανικού βίου και πολιτισμού εμφανίζονται κατά τη δεύτερη χιλιετία στο Ανατολικό Ημισφαίριο με τον εκχριστιανισμό των Σλάβων και των Ρώσων, στη Βορειοατλαντική γεωγραφική ζώνη μετά τη «Μεγάλη Έκρηξη» της Μεταρρύθμισης, καθώς και στο Νότιο Ημισφαίριο, κυρίως μέσω της ιεραποστολής. 
Είναι στη Βορειοατλαντική ζώνη που η Χριστιανοσύνη εισέρχεται για πρώτη φορά στην εποχή του Διαστήματος, καθότι είναι σε εκείνη τη γεωγραφική και πολιτισμική σφαίρα, όπου από τα τέλη του 20ου αιώνα καθίσταται για πρώτη φορά τεχνολογικά εφικτή η μετάβαση και διαβίωση του ανθρώπου στον επέκεινα της γης διαστημικό χώρο. Η Χριστιανοσύνη θα είναι η πρώτη αλλά όχι η μόνη από τις παγκόσμιες θρησκείες που θα διέλθει από τη «Δυτική πύλη» προς τα ουράνια. 
Οι θρησκευτικές κοινότητες οι οποίες διέρχονται από την πύλη προς τα αστέρια, η οποία ανοίχθηκε με πρωτοβουλία του Βορειοατλαντικού πολιτισμού, καλούνται, μέσω της διεθνούς δικαιοταξίας, να εισέλθουν στο διαστημικό χώρο με σεβασμό στην αρχή της ελευθερίας της συνείδησης, της σκέψης και της θρησκείας. Καλούνται από το Διεθνές Δίκαιο να αξιοποιήσουν το Διάστημα λιγότερο ως άμβωνα ιεραποστολικής δραστηριότητας και περισσότερο ως καθρέπτη αυτοεξετάσεως και παράθυρο μαθητείας. Με τη ραγδαία εξέλιξη της διαστημικής τεχνολογίας και τη διάδοση της τελευταίας σε πολιτισμικά κλίματα της τρίτης χιλιετίας διαφορετικά από εκείνα της Δύσεως, καθώς και στον ιδιωτικό τομέα, η ανθρώπινη παρουσία στο διάστημα γνωρίζει νέες προοπτικές αλλά και νέα διακυβεύματα.
Ανάμεσα στις μεγαλύτερες σύγχρονες προκλήσεις για τον πολιτειακό και θρησκευτικό νομοθέτη της εποχής του Διαστήματος είναι (α) η θρησκειο-φιλοσοφική σημασία του Διαστήματος ως διεθνούς χώρου και ως Θεωρίας του Παντός, (β) ο σεβασμός και η προστασία της ανθρώπινης ζωής κατά τις διαστημικές αποστολές, (γ) η επιδίωξη της ριζικής οντολογικής αναβάθμισης της ανθρώπινης κατάστασης, η οποία να καθιστά δυνατή τη διεξαγωγή διαστημικών εγχειρημάτων εντός και πέραν του ηλιακού μας συστήματος, (δ) ζητήματα πολιτειακής και θρησκευτικής δικαιοδοσία επί οικισμών και πραγμάτων αναφορικά με διαστημικά ουράνια σώματα όπως, για παράδειγμα, ο Άρης, η Σελήνη και ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός, (ε) η καλλιέργεια γόνιμων διαχριστιανικών και διαθρησκειακών σχέσεων στο Διάστημα, και (στ) αξιοποίηση των φυσικών πόρων του Διαστήματος - περιβαλλοντικά ζητήματα.
 
Μπορούμε να συγχωρέσουμε έναν άνθρωπο, γιατί έφτιαξε κάτι χρήσιμο, εφόσον δεν το θαυμάζει. Η μόνη δικαιολογία κάποιου που έφτιαξε ένα άχρηστο πράγμα, είναι που το θαυμάζει με θέρμη.
{Όσκαρ Ουάιλντ, Το πορτραίτο του Ντόριαν Γκρέυ}
 
Ξεκινήσαμε αυτήν την προσπάθεια σε ένα πλαίσιο φοιτητικό και πλέον είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ένα βήμα παραπέρα, με στόχο τη δημιουργία ενός επιστημονικού χώρου με κεντρικό άξονα τη Διεπιστημονική προσέγγιση του Εκκλησιαστικού Δικαίου, εντάσσοντας στο δυναμικό μας επιστήμονες νέους και καταξιωμένους από γνωστικά αντικείμενα του χώρου της Νομικής, της Θεολογίας και των Ανθρωπιστικών σπουδών γενικότερα.
Η φετινή ακαδημαϊκή χρονιά ξεκίνησε σε συνεργασία με το Σύλλογο Μεταπτυχιακών Φοιτητών και Υποψηφίων Διδακτόρων του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας ΕΚΠΑ (Σ.ΜΕ.Κ.ΘΕ.) και δύο χαρακτηριστικά επιστημονικά δρώμενα (Η θρησκευτική ελευθερία στην εποχή της Θεωρίας του Παντός, Θρησκευτικές Κοινότητες: Νομοκανονικές προσεγγίσεις ιστορικών και επίκαιρων ζητημάτων). Στο πλαίσιο της εξωστρεφούς δραστηριότητάς μας και λαμβάνοντας υπόψη τις νέες προοπτικές της εφημερίδας μας, διενεργήθηκε μια αναδιαμόρφωση της Αρχισυνταξίας, ενώ θα ακολουθήσει και αναδιάρθρωση των μελών της συντακτικής ομάδας, που θα ολοκληρωθεί το προσεχές διάστημα.
Ευχαριστούμε θερμά τους Ραφαήλ Παπασυκιώτη και Ελεωνόρα Παπαδάκη, δύο από τα ιδρυτικά μέλη,  για τη σημαντική συνεισφορά τους στη διοίκηση της Εφημερίδας. Η δραστηριότητά τους θα συνεχιστεί ποικιλοτρόπως εντός της ομάδας του Άρθρο 13.
Ανακοινώνουμε σε αυτό το σημείο τη νέα διάρθρωση της Αρχισυνταξίας του Άρθρο 13: 
Καλωσορίζουμε, λοιπόν, τον Δημήτρη, Υποψήφιο Διδάκτορα της Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ και κάτοχο μεταπτυχιακού τίτλου ειδίκευσης στην Κοινωνική Ανθρωπολογία του London School of Economics and Political Science, καθώς και τη Ραφαέλλα, Μεταπτυχιακή Φοιτήτρια Εκκλησιαστικού Δικαίου ΕΚΠΑ και ασκούμενη δικηγόρο.
Οι δραστηριότητές μας θα συνεχιστούν στην ίδια βάση και προσβλέπουμε στην καλύτερη επικοινωνία και δημιουργική διάδραση μεταξύ των μελών των επιστημονικών κοινοτήτων, στις οποίες απευθυνόμαστε.
 

της Παλιούρα Ελένης, Αρχισυντάκτριας

Αυτή την εβδομάδα (15/16.2) θα πραγματοποιηθεί το συνέδριο με τίτλο: «Θρησκευτικές κοινότητες: Νομοκανονικές προσεγγίσεις ιστορικών και επίκαιρων ζητημάτων», με χορηγό επικοινωνίας το Άρθρο 13. Ο ειδικότερος τίτλος «Νομοκανονικές προσεγγίσεις ιστορικών και επίκαιρων ζητημάτων» θέτει με τον πρώτο του όρο τη βάση των εισηγήσεων και περιλαμβάνει μια διαίρεση των ζητημάτων που σχετίζονται με τις θρησκευτικές κοινότητες σε ιστορικά και επίκαιρα. Η διαίρεση αυτή πραγματοποιήθηκε, για να δοθεί η δυνατότητα παρουσίασης θεμάτων συνδεδεμένων  με σημαντικά γεγονότα που επηρέασαν την εσωτερική δομή μιας θρησκευτικής κοινότητας, καθώς και θεμάτων που σχετίζονται με την επικαιρότητα, εκείνων δηλαδή που βρίσκονται την τρέχουσα περίοδο στο δημόσιο διάλογο. 
Το θρησκευτικό φαινόμενο είναι άμεσα συνυφασμένο με την πολιτική και κοινωνική ζωή, καθώς επί αιώνες αποτέλεσε την αφορμή πολλαπλών μεταβολών τόσο στις κατά τόπους πολιτειακές έννομες τάξεις όσο και στον τρόπο διαβίωσης στο πλαίσιο της οικογένειας. Κράτος και θρησκευτικές κοινότητες, δύο παράγοντες διαμόρφωσης της συλλογικότητας με κοινό σημείο αναφοράς τον πολίτη – θρησκευόμενο/άθρησκο/άθεο. Τα ως άνω συντέλεσαν στη διαμόρφωση δύο διαφορετικών δικαιικών τάξεων που συνυπάρχουν έως σήμερα εντός της ίδιας γεωγραφικής περιοχής. Πρόκειται για την πολιτειακή δικαιοταξία και τη θρησκευτική δικαιοταξία {βλ.και πρακτικά Διαρκούς Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων για το ν.4301/2014, συνεδρίαση 23.9.2014 ώρα 14:30, ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΞΟΥΛΙΔΟΥ: «Θα ήθελα, επίσης, να προσθέσω ότι δεν είναι μόνο οι σχέσεις κράτους και Ορθόδοξης Εκκλησίας, που εξετάζονται, είναι οι σχέσεις του κράτους με όλες τις γνωστές θρησκείες και τις ενώσεις τους στην Ελλάδα. Όλα αυτά στο πλαίσιο της θρησκευτικής ελευθερίας ως αναφαίρετου δικαιώματος που επιτρέπει την ανεμπόδιστη άσκηση θρησκευτικών καθηκόντων, καθώς και την ειρηνική συνύπαρξή τους μέσα στους κόλπους μιας πολυσυλλεκτικής κοινωνίας»}. Η τελευταία διαιρείται σε τόσα μέρη όσα και οι θρησκευτικές κοινότητες που λειτουργούν εντός της πρώτης. Στο ελληνικό κράτος ο ευρύτερος κλάδος του Δικαίου των Θρησκευμάτων ή Θρησκευτικών κοινοτήτων περιλαμβάνει επιμέρους κλάδους που θα μπορούσαν να  παρουσιαστούν ως εξής: το εν γένει Εκκλησιαστικό Δίκαιο (σημειώνεται ότι ο όρος Εκκλησία είναι πολυσήμαντος με ομολογιακό και μη περιεχόμενο), το Δίκαιο των Θρησκευτικών Κοινοτήτων που έχουν τη μορφή ν.π.δ.δ., το Δίκαιο των Θρησκευτικών Κοινοτήτων που είναι ν.π.ι.δ., το Κανονικό Δίκαιο. 
Κανονικό και Εκκλησιαστικό Δίκαιο αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, καθώς οι πολιτειακοί νόμοι που ρυθμίζουν τη χριστιανική δικαιοταξία δεν είναι δυνατόν να καταστούν αντιληπτοί σε βάθος χωρίς τη γνώση του δικαίου των ιερών κανόνων. Αυτοί οι δύο διαφορετικοί επιστημονικοί κλάδοι, που ο ένας περιέχεται ουσιαστικά στον άλλον, έχουν σημεία συνάντησης και σημεία απόκλισης ως προς την προσέγγισή τους, γι’ αυτό και ο διάλογος μεταξύ των επιστημόνων καταξιωμένων ή νέων που ανήκουν στο δυναμικό τους συμβάλλει τόσο στην αποσαφήνιση των ως άνω σημείων όσο και στη διεύρυνση του γνωστικού αντικειμένου.
Διάλογος και Συνεργασία, οι δύο έννοιες που χρειάζεται ένας επιστημονικός κλάδος για να επιβιώσει, να αναπτυχθεί και να διαμορφώσει άτομα με ήθος (επιστημονικό και μη), διάθεση για συμβολή και ξεκάθαρη στάση.
Προϊόντα: 13 - 16 από 35
<< 2 | 3 | 4 | 5 | 6 >>

Λίγα λόγια...

Η ηλεκτρονική μας εφημερίδα  έχει ως τίτλο: ΑΡΘΡΟ 13. Διεπιστημονική Εφημερίδα Εκκλησιαστικού Δικαίου. Το εγχείρημα ξεκίνησε από μια παρέα έξι φοιτητών που κατασκεύασαν τον ιστότοπο, για να εκφράσουν τις επιστημονικές τους ανησυχίες.
Ο αρχικός τίτλος ήταν ΑΡΘΡΟ 13: Φοιτητική Ηλεκτρονική Εφημερίδα Εκκλησιαστικού Δικαίου. Στην πορεία προστέθηκε η αρχαιολογική σύμπραξη, η οποία εξελίχθηκε σε διεπιστημονική σύμπραξη στην προσπάθεια πολύπλευρης προσέγγισης του κεντρικού αντικειμένου του ιστοτόπου που είναι το εκκλησιαστικό δίκαιο. 
Ο βασικός τίτλος της ηλεκτρονικής μας εφημερίδας είναι ΑΡΘΡΟ 13. Το εμπνευστήκαμε από το ομώνυμο άρθρο του ισχύοντος ελληνικού Συντάγματός, στο οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας. Συγκεκριμένα, το εν λόγω άρθρο αναφέρει:
1. Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός.
2. Kάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη και τα σχετικά με τη λατρεία της τελούνται ανεμπόδιστα υπό την προστασία των νόμων. H άσκηση της λατρείας δεν επιτρέπεται να προσβάλλει τη δημόσια τάξη ή τα χρηστά ήθη. O προσηλυτισμός απαγορεύεται.
3. Oι λειτουργοί όλων των γνωστών θρησκειών υπόκεινται στην ίδια εποπτεία της Πολιτείας και στις ίδιες υποχρεώσεις απέναντί της, όπως και οι λειτουργοί της επικρατούσας θρησκείας. 
4. Kανένας δεν μπορεί, εξαιτίας των θρησκευτικών του πεποιθήσεων, να απαλλαγεί από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων προς το Kράτος ή να αρνηθεί να συμμορφωθεί προς τους νόμους. 
5. Kανένας όρκος δεν επιβάλλεται χωρίς νόμο, που ορίζει και τον τύπο του.
Το ΑΡΘΡΟ 13 είναι μια συλλογική προσπάθεια ανάδειξης του ιδιαίτερου κλάδου του Εκκλησιαστικού Δικαίου μέσα από ένα διάλογο επιστημονικό και επίκαιρο, μέσα από μία σύμπραξη νέων επιστημόνων και καταξιωμένων. Είναι ανεξάρτητο και απευθύνεται σε όλο το επιστημονικό δυναμικό του οικείου χώρου. 
Σκοπός η δημιουργία ενός χώρου προσβάσιμου σε όλους, προσιτού και στον προπτυχιακό φοιτητή που αναζητά το επιστημονικό αντικείμενο που του ταιριάζει, χρήσιμου και στον ερευνητή που αναζητά υλικό για κάποια επιστημονική του μελέτη. 

 

Newsletter

Εγγραφείτε στο newsletter μας: