Στάσεις και Συμπεριφορές απέναντι στην Αναπηρία - Πορεία προς την Ένταξη

2016-01-24 20:04

Μια κοινωνική ομάδα αποτελείται από μέλη, τα οποία υπακούουν στους εκάστοτε πολιτιστικούς και κοινωνικούς κανόνες της. Υπάρχουν όμως και μέλη, τα οποία για διαφόρους λόγους δεν μπορούν να ανταποκριθούν στους ισχύοντες κανόνες, με αποτέλεσμα να τίθενται στο κοινωνικό περιθώριο. Αυτές οι ομάδες ανθρώπων αποτελούνται από συνανθρώπους μας, οι οποίοι ανήκουν στην ομάδα των μειονοτήτων. Ο αποκλεισμός των μειονοτήτων,  σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την ανθρώπινη φύση αλλά και τη δομή της κοινωνίας. Με άλλα λόγια ο κοινωνικός αποκλεισμός αποτελεί εγγύηση για την σταθερότητα της ομάδας, αφού αποτελεί άμυνα ενάντια στην διαφορετικότητα (Σούλης, 2002). Μια μειονότητα είναι και τα άτομα με αναπηρίες. Σχεδόν το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει προβλήματα υγείας ή κάποια αναπηρία.  Έχει μεγάλο ενδιαφέρον να μελετήσουμε τις στάσεις και τις συμπεριφορές που εμφανίζονται απέναντι στην αναπηρία. Είναι πολύ ενθαρρυντικό, επίσης, το γεγονός ότι οδεύουμε προς την ένταξη των μαθητών αυτών σε σχολεία γενικής εκπαίδευσης σε ένα σχολείο για όλους.

Για να μπούμε πιο γρήγορα στο νόημα καλό θα ήταν να ορίσουμε τη λέξη αναπηρία. Έχουν λεχθεί πολλά για το ποιος είναι ο κατάλληλος ορισμός για τα άτομα με αναπηρία. Ο ορισμός που έχει επικρατήσει είναι μαθητές με αναπηρίες ή ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν όσα παιδιά εμφανίζουν σημαντικές δυσκολίες σχολικής μάθησης (υπολείπονται τουλάχιστον 2 έτη από το αναμενόμενο για την ηλικία και την σχολική τους βαθμίδα) εξαιτίας σωματικών, νοητικών, γνωστικών ανεπαρκειών ή και ψυχικών διαταραχών, οι οποίες σύμφωνα με την διεπιστημονική αξιολόγηση, επηρεάζουν τη διαδικασία μάθησης. Παρόλο που ο ορισμός δεν αποτελεί το πιο σημαντικό στοιχείο, πολλοί πιστεύουν ότι οι στάσεις που δημιουργούνται από τους υπόλοιπους ανθρώπους, επηρεάζουν το πώς τα άτομα με αναπηρία αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους. Από την άλλη πλευρά θα λέγαμε ότι υπάρχει ο φόβος της άγνοιας απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Δεν γνωρίζουμε τι είναι αναπηρία κι από το φόβο μας να μην συμβεί κάτι ανάλογο και σε εμάς, απορρίπτουμε τους συνανθρώπους μας αφήνοντάς τους να ζουν στο κοινωνικό περιθώριο. Τα πράγματα γίνονται ακόμα χειρότερα, όταν εμείς οι εκπαιδευτικοί δεν είμαστε σε θέση να διακρίνουμε τα δυνατά σημεία αυτών των μαθητών.

Όσον αφορά τις στάσεις  που καλλιεργούνται για τα άτομα με αναπηρίες αξίζει να αναφερθεί το γεγονός ότι οι στάσεις που δημιουργήθηκαν ως προκαταλήψεις στην παιδική ηλικία, αντιστέκονται δυναμικά σε κάθε προσπάθεια αλλαγής τους. Βεβαίως, οι στάσεις που σχηματίστηκαν με βάση κάποιο επίκαιρο και μοναδικό γεγονός βίωσης, μπορούν να υποστούν αλλαγή μετά από σωστή πληροφόρηση κι εκπαίδευση. Συνήθως, όσο πιο μικρό είναι το χρονικό διάστημα που δημιουργήθηκε μια στάση, τόσο πιο εύκολη είναι η αλλαγή της. Οι στάσεις που διαμορφώνονται σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, ισχυροποιούνται, γίνονται συνήθεια και παγιώνονται ως μια σταθερή συμπεριφορά. Οι άνθρωποι με αναπηρίες βιώνουν συχνά πολλαπλές ακυρώσεις και ματαιώσεις. Αυτές οι ακυρώσεις σχετίζονται με τη διαφορετικότητά τους, με την αξία τους ως άτομα, με τη διαδικασία μάθησης και εδραίωσης των δεξιοτήτων τους και κυρίως σε σχέση με την κοινωνική αλληλεπίδραση. Η μη αξιοποίηση του θετικού δυναμικού τους, οδηγεί στην ακύρωση στην παραίτηση και στην έλλειψη νοήματος και χαράς της ζωής.

Σε μια προσπάθεια αλλαγής των στάσεων αυτών ο Αjzen πρότεινε τη θεωρία σχεδιασμένης συμπεριφοράς. Αναφέρει ότι κάποιοι παράγοντες όπως η υγεία, ο χρόνος, το χρήμα, οι δεξιότητες η συνεργασία μας με τους άλλους επηρεάζουν την ποσότητα της ικανότητας που έχουν τα άτομα για να πραγματοποιήσουν τις προθέσεις τους. Η Θεωρία του υποστηρίζει την ιδέα ότι η αυτοπεποίθηση ανάλογα με την κατάσταση που βρίσκεται ο καθένας μας, συσχετίζεται με την επιτυχία (Αjzen, 1985). Οι στάσεις καθοδηγούν τη συμπεριφορά και τις πράξεις μας σε όλους τους τομείς της ζωής. Αγκαλιάζουν τις αντιλήψεις και τις πεποιθήσεις μας σε όλα τα κοινωνικά πεδία όπως την οικογένεια, τους φίλους κ.λ.π. Ως προκαταλήψεις και στερεότυπα καθοδηγούν την πνευματική ζωή του ανθρώπου σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, ακόμα κι αν  δεν έχουμε προηγούμενες εμπειρίες. Σε αυτό το σημείο έρχεται ο ρόλος την εκπαίδευσης, διότι είναι το μόνο ουσιαστικό όπλο για την καλλιέργεια και αλλαγή των στάσεων, η πρόκληση του 21ο αιώνα. Η εκπαιδευτική ένταξη και η κοινωνική ενσωμάτωση των ευαίσθητων ομάδων του πληθυσμού αποτελεί σημαντικό παράγοντα των κοινωνικών αλλαγών.

Η εκπαίδευση είναι το πιο κατάλληλο μέσο που συμβάλει στην διδασκαλία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών, τον σεβασμό και τον αυτό-καθορισμό για όλα τα μέλη της κοινωνίας και ειδικότερα γι αυτά που τη χρειάζονται περισσότερο(παιδιά με αναπηρίες) συμβάλλοντας στην επιτυχή ένταξή τους στην κοινωνία (Committee for the development of sports 1996-2000).  Το σχολείο πρέπει να εξαφανίσει το φόβο των σχέσεων, να καλλιεργήσει την κατανόηση και την ανοχή και να διαμορφώσει την στάση και την πρόθεση για δράση, ώστε τα παιδιά με αναπηρίες να είναι μέλη μιας πολυπολιτισμικής κοινωνίας. Ο Νόμος 3699/2008 «Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία ή με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες» αναφέρεται στην οργάνωση και τους στόχους της ειδικής αγωγής - εκπαίδευσης: Πιο συγκεκριμένα, η ειδική αγωγή και η γενική εκπαίδευση είναι υποχρεωτική και λειτουργεί ως αναπόσπαστο τμήμα της ενιαίας δημόσιας και δωρεάν παιδείας. Το κράτος υποχρεούται να παρέχει ΕΑΕ σε σχολεία Προσχολικής, Α/θμιας και Β/θμιας εκπαίδευσης. Ο Σούλης στο σύγγραμμά του Παιδαγωγική της ένταξης – Ένα Σχολείο για όλους  αναφέρει : «Η ένταξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες στο γενικό σχολείο αποτελεί ένα κύριο σημείο εκκίνησης της κοινωνικής μάθησης. Γιατί  και μόνο η παρουσία των ατόμων με ειδικές ανάγκες προκαλεί αξιώσεις κι αιτήματα κοινωνικής ευθύνης στους παρευρισκομένους». Στο ίδιο βιβλίο σε άλλο σημείο αναφέρει επίσης : «γιατί πίσω από τις μεμονωμένες απαιτήσεις των παιδιών με ειδικές ανάγκες βρίσκεται το βασικό αίτημα: ο καθένας να γίνεται αποδεκτός όχι ως κάποιος με ‘αναπηρία’, αλλά –όπως όλοι οι άλλοι- ως άνθρωπος, ως μαθητής, ως παιδί, ως συμμαθητής που αν κι έχει διαφορετικές δυνατότητες μπορεί να τα καταφέρει, όπως τα καταφέρνουν και τα άλλα παιδιά που φορούν γυαλιά ή που είναι αριστερόχειρες, που έχουν στραβά δόντια ή που έχουν χωρίσει οι γονείς τους κ.λπ.». Μιας κι αναφερθήκαμε την λέξη ένταξη πρέπει να γνωρίζουμε ότι αναφέρεται στην τοποθέτηση και εκπαίδευση παιδιών με αναπηρίες ( μέτρια ως σοβαρή ) στο τυπικό σχολείο, παρόλο που απαιτούνται ειδικά μέσα για την επιτυχία παρόλο που απαιτούνται ειδικά μέσα για την επιτυχία γιατί η πρόοδος δεν έρχεται τυχαία. Ειδικότερα όταν μιλάμε για ένταξη μιλάμε για σωματική, εκπαιδευτική και κοινωνική ένταξη .

Επιπρόσθετα, για να επιτευχθεί η ένταξη των παιδιών με αναπηρίες σε Σχολεία Γενικής Εκπαίδευσης πρέπει το ενταξιακό περιβάλλον να είναι κατάλληλα οργανωμένο. Πρώτον ο φυσικός χώρος δεν πρέπει να έχει εμπόδια και να έχει την κατάλληλη υλικοτεχνική υποδομή σχετικά με το μάθημα και τη δραστηριότητα. Το στήσιμο του εξοπλισμού θα πρέπει να προκαλούν το άτομο να συμμετάσχει στη δραστηριότητα και όχι να το απομακρύνουν. Δεύτερον η κοινωνικο-συναισθηματική ατμόσφαιρα δεν πρέπει να αποπνέει στρες και να δίνει σημασία περισσότερο στη συνεργασία και λιγότερο στο αποτέλεσμα της δραστηριότητας. Τρίτον οι στρατηγικές διδασκαλίας θα πρέπει να ενσωματώνουν τεχνικές που προάγουν την σύμπραξη δασκάλου και μαθητή, που ανταποκρίνονται σε διαφορετικούς τρόπους μάθησης, που προάγουν την ευθύνη για τον εαυτό και που αποσκοπούν στην χαρά και απόλαυση  της διδασκαλίας. Το γιατί σε ορισμένα σχολεία πετυχαίνει η ένταξη των μαθητών με αναπηρίες και σε άλλα δεν πετυχαίνει, εξαρτάται καθαρά από τη διάθεση των εκπαιδευτικών να πετύχει αυτή η διαδικασία. 

Εστιάζοντας στις δυνατότητες των αναπήρων και δίνοντάς τους ίσες ευκαιρίες για μάθηση, παιχνίδι, κοινωνική συναναστροφή και αγάπη θα πετύχουμε τους στόχους μας όσο δύσκολη κι αν είναι αυτή η προσπάθεια. Δεν είναι οι ειδικές γνώσεις που θα μας σώσουν αλλά το μεράκι, η δουλειά και η συνείδηση ότι κάνουμε ότι καλύτερο περνάει από το χέρι μας για να προχωρήσουν οι μαθητές μας μπροστά. Θα κλείσουμε αυτό το άρθρο αφιερώνοντας ένα τραγούδι κι ένα βιντεάκι σχετικά με την διαφορετικότητα. Αξίζει να τα παρακολουθήσετε.

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  • Ajzen, I. (1985). From intentions to actions: A theory of planned behavior. Organizational Behavior and human Decision Processes, 50 (2):179-211.
  • Σούλης, Σ. Γ. (2002). Παιδαγωγική της ένταξης-ΑΠΟ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΟΥ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΣΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ. Τυπωθήτω. 121-123.
  • Committee for the Development of sports. (1996-2000). Council of Europe. From the draft resolution on Intentional Plan of Actionon Sport Tolerance and Fair Play.

{οι εικόνες προέρχονται από πανεπιστημιακές σημειώσεις}

Πλιάτσικα Αγλαΐα 

 

 

 

Νέα

ΜΠΑ 3483/2005: Αναγνώριση...
Παπαγεωργίου Γ Κωνσταντίνος -...
Κοινωνία καὶ Κανονικὸ Δίκαιο
It’s the most wonderful time...
ΜΠΡ ΠΕΙΡΑΙΑ 2457/2015:...
Παπαγεωργίου Γ. Κωνσταντίνος...
Τελετή αναγόρευσης Ομότιμου...
ΣτΕ 2569/1990: Περί...
1 | 2 | 3 | 4 | 5 >>